Nakon podizanja optužnice pred Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju 1995. godine, Ratko Mladić gotovo 16 godina izbegavao je hapšenje. Tribunal je optužnicu protiv njega podigao 25. jula 1995. godine, a međunarodni nalog za hapšenje izdat je naredne godine. U tom periodu Mladić se nalazio uglavnom na teritoriji Srbije, a njegovo kretanje i mesta skrivanja tokom godina menjali su se u zavisnosti od političkih okolnosti i intenziteta potrage.
Period u Beogradu
U prvim godinama nakon završetka rata Mladić je, prema kasnije objavljenim informacijama i svedočenjima, živeo u Beogradu. Prema navodima koji su se pojavili nakon njegovog hapšenja, određeno vreme boravio je u porodičnom stanu na Banovom brdu, a imao je i zaštitu pripadnika Vojske Jugoslavije. U tom periodu nije se nalazio u potpunoj ilegali i povremeno je viđan na javnim mestima, uključujući sportske događaje, restorane i vojne svečanosti.
Takav položaj počeo je da se menja nakon političkih promena u Srbiji 2000. godine, a posebno nakon hapšenja i izručenja bivšeg predsednika Srbije i SR Jugoslavije Slobodana Miloševića Međunarodnom krivičnom tribunalu u Hagu 2001. godine. Mladić se tada sve više povlačio iz javnosti i prelazio u skrivanje.
Potraga za njim dodatno je intenzivirana nakon uspostavljanja institucionalne saradnje Srbije sa Haškim tribunalom. U narednim godinama vlasti Srbije tragale su za njim na različitim lokacijama, uključujući vojne objekte i privatne stanove. Pojedine informacije o njegovom mogućem boravku u konkretnim objektima nikada nisu pouzdano potvrđene.
Jedna od takvih lokacija bila je vojni objekat „Karaš“ u kompleksu Topčidera. Posle pogibije gardista Dragana Jakovljevića i Dražena Milovanovića u kasarni na Topčideru 5. oktobra 2004. godine pojavile su se tvrdnje da se Mladić u tom periodu skrivao u blizini ili unutar vojnog kompleksa. Te tvrdnje, međutim, nisu pravosnažno potvrđene i ostale su predmet različitih tumačenja.
Stanovi i mreža pomagača
Tokom višegodišnjeg skrivanja Mladić je menjao mesta boravka. Kasnije istrage pokazale su da je deo vremena provodio u privatnim stanovima u Beogradu, naročito na području Novog Beograda, kao i na drugim lokacijama u Srbiji. U njegovom skrivanju učestvovao je određeni broj ljudi koji su mu pružali različite oblike pomoći.
Pred srpskim pravosuđem vođen je postupak protiv osoba optuženih da su pomagale Mladiću u skrivanju, poznat kao slučaj „Mladićevi jataci“. Postupak je trajao više godina. Apelacioni sud u Beogradu je 2017. godine pravosnažno oslobodio devetoro optuženih, dok je bivši general Vojske Jugoslavije Marko Lugonja pravosnažno osuđen na uslovnu kaznu nakon što je priznao da je pomagao u skrivanju Mladića.
Skrivanje van Beograda
Sa pojačavanjem potrage Mladić je napuštao Beograd i boravio na različitim lokacijama u Srbiji. Prema tadašnjim informacijama srpskih bezbednosnih službi, skrivao se i u manjim mestima. Kao jedna od lokacija navodi se selo Ljuba kod Šida, odnosno na području Sremske Mitrovice, gde je boravio tokom 2006. godine. Kasnije je utočište pronašao kod rođaka u Banatu.
Prema podacima objavljenim nakon hapšenja, Mladić je poslednje godine skrivanja proveo u kući svog rođaka u selu Lazarevo kod Zrenjanina. RTS je neposredno nakon hapšenja objavio da je Mladić pronađen u kući rođaka i da je akcija izvedena bez njegovog otpora.
Hapšenje u Lazarevu
Ratko Mladić uhapšen je 26. maja 2011. godine u selu Lazarevo kod Zrenjanina, čime je okončano njegovo gotovo šesnaestogodišnje izbegavanje hapšenja. Akciju su izvele srpske bezbednosne službe, a tadašnji predsednik Srbije Boris Tadić javno je potvrdio njegovo hapšenje istog dana.
Prema informacijama koje su tada saopštile srpske vlasti, istraga je prethodno pratila više kuća Mladićevih rođaka u Lazarevu. Policija je ušla u jednu od njih u jutarnjim časovima 26. maja. Mladić nije pružao oružani otpor, a prilikom hapšenja kod njega su pronađeni dokumenti koji su potvrdili njegov identitet.
Prema navodu koji je nakon hapšenja objavio RTS, Mladić je policajcima rekao: „Svaka čast, našli ste onog koga ste tražili.“
U trenutku hapšenja u kući je bio i njegov rođak Branko, koji je prvobitno takođe priveden, ali je kasnije pušten.
Tadašnji ministar unutrašnjih poslova Ivica Dačić izjavio je da je hapšenje rezultat rada Akcionog tima i objedinjavanja obaveštajnih podataka, kao i da u akciji nije bilo pomoći stranih bezbednosnih službi. Prema njegovim navodima, kuće Mladićevih rođaka u Lazarevu bile su praćene nekoliko meseci, a lokacija je prvi put pretresena neposredno pre hapšenja.
Izjava Vladimira Vukčevića
O načinu na koji je Mladić lociran i uhapšen kasnije je govorio Vladimir Vukčević, tadašnji tužilac za ratne zločine i šef Akcionog tima za lociranje i hapšenje haških begunaca.
Prema njegovom objašnjenju, bezbednosne službe su tokom praćenja porodice Mladićevih rođaka zapazile okolnosti koje su ukazivale na mogućnost da se u kući nalazi osoba povezana sa mrežom pomagača. Akcija je potom izvedena u Lazarevu, gde su policajci pronašli Mladića u kući njegovog rođaka.
Vukčević je naveo i da Mladić prilikom hapšenja nije bio posebno maskiran niti je pokušao da pruži ozbiljan otpor. Njegov identitet potvrđen je i dokumentima pronađenim u kući.
Poseta grobu ćerke
Nakon hapšenja Mladić je, uz odobrenje srpskih pravosudnih organa, posetio grob svoje ćerke Ane Mladić na Topčiderskom groblju u Beogradu. Ana Mladić izvršila je samoubistvo 1994. godine.
Poseta grobu omogućena mu je pre izručenja Međunarodnom krivičnom tribunalu. Prema kasnijim navodima Vladimira Vukčevića, prvobitno je bilo predviđeno ograničeno vreme za posetu, ali je Mladiću omogućeno da ostane duže. Odluka je obrazlagana okolnostima njegovog slučaja i činjenicom da ga je nakon izručenja čekalo suđenje pred međunarodnim sudom.
Izručenje Hagu
Nakon hapšenja Mladić je sproveden pred srpske pravosudne organe, gde je pokrenut postupak za njegovo izručenje Međunarodnom krivičnom tribunalu. Zbog njegovog zdravstvenog stanja saslušanje je u jednom trenutku prekinuto, a postupak je nastavljen narednog dana.
Izručenje je izvršeno 31. maja 2011. godine, kada je Mladić prebačen u pritvorsku jedinicu Ujedinjenih nacija u Hagu. Međunarodni krivični tribunal potvrdio je da je tog dana primljen u pritvor nakon gotovo 16 godina bekstva.
Time je završena njegova višegodišnja potraga i započeo sudski postupak koji je trajao do pravosnažnosti presude. Mladić je u Hagu proveo ostatak života i tamo je preminuo 27. avgusta 2026. godine, u 84. godini, dok je služio kaznu doživotnog zatvora.
